Wikia


Aérospatiale SA 321 Super Frelon
Sf1

Type

Transport helicopter

Land van herkomst

Frankrijk
Bouwfirma Sud Aviation Aérospatiale
Ontwerp
Productie (eerste vlucht / In gebruik / in dienst) 1962 / 1965 / 1965-2010
Gebruiker(s)
Specificatie

Afmetingen (lengte / breedte rotor / hoogte / rotoroppervlak) 23,.3 m. / 18,90 m. / 6,66 m. / 280,6 m²
Gewicht (leeg / max. startgewicht) 6863 kg. / 13.000 kg.
Motor(en) 3x Turboméca Turmo IIIC turboshafts van 1171 kW (1570 pk) elk.
Prestaties (snelheid / plafond / bereik) 249 km/u / 3150 m. / 1020 km.
Bewapening 1x 20-mm kanon, 4 torpedo's in ASW rol, 2x Exocet raketten in anti-schip rol
Bemanning 5 + 27 passagiers of 15 draagberries
Gebouwd 110
Gebruik (Landen) Volksrepubliek China, Frankrijk, Zuid-Afrika, Irak, Griekenland, Israël, Libië, Zaire

Als antwoord op de vraag van het Franse leger naar een middelzware transporthelikopter bouwde Sud-Aviation de SE.3200 Frelon (horzel), waarvan het prototype op 10 juni 1959 voor het eerst vloog. De heli was uitgerust met drie Turmo IIIB turboshaft motoren. De SE.3200 had grote externe brandstoftanks en een ruime cabine voor maximaal 28 manschappen. De staart kon worden omgeklapt om grote ladingen gemakkelijker aan boord te brengen. De ontwikkeling werd echter gestaakt omdat voorrang werd gegeven aan een grotere en capabelere helikopter die in samenwerking met Sikorsky en Fiat werd ontwikkeld. Zo werd de grootste Westerse productiehelikopter voorzien van een rotorsysteem van Sikorsky. De waterdichte romp maakte de heli geschikt voor amfibische operaties. Er werden twee militaire prototypes van de Super Frelon gebouwd, de SA 3210-01 troepentransporthelikopter en de SA 3210-02 maritieme versie voor de Aéronavale.

Erwerden vier voorserie-toestellen gebouwd onder de nieuwe aanduiding SA 321 Super Frelon. Deze werden in oktober 1965 gevolgd door de productieversie SA 321G ASW-helikopters voor de Aéronavale. Afgezien van ASW-missies vanaf schepen, voerde de SA 321G ook patrouilles uit ter ondersteuning van de ballistische-raketonderzeeërs van de Redoutable klasse. Sommige werden uitgerust met doelzoekradar voor de Exocet anti-schipraket in de neus. Vijf SA 321Ga transporthelikopters, die aanvankelijk werden gebruikt door het Franse kernwapentestcentrum in de Stille Oceaan, werden later ingedeeld bij aanvalsondersteuningseenheden. In 2003 werden de nog vliegende Aéronavale Super Frelons toegewezen voor transporttaken, waaronder commando- transport, VertRep en SAR.

Zes met radar uitgeruste SA 321GM helikopters werden in 1980-1981 aan libië geleverd. De SA 321G werd eveneens aangepast aan luchtmacht en landmachttaken. In totaal 16 stuks met de aanduiding SA 321H werden vanaf 1977 met Exocets en radar aan de Iraakse luchtmacht geleverd. Ze werden in de oorlog tegen Iran en in de Golfoorlog van 1991 gebruikt. Daarbij werd ten minste éé exemplaar vernield.

De SA 321Ja was een zwaardere versie van de commerciële Sa 321J, waarvan de Chinese Volksrepubliek zestien stuks met doelzoekradar ontving. Tot de niet-amfibische militaire exportversies behoorden twaalf SA 321K transporthelikopters voor Israël, zestien identieke Sa 321L transporthelikopters voor Zuid-Afrika en acht SA 321M voor Libië.

Toen de Franse productie in 1983 afliep, was een totaal van 99 Super Frelons gebouwd, maar China bouwde onder licentie nog een tijdlang de Changhe Z-8. Acht Israëlische toestellen kregen later T5B motoren en werden naderhand verkocht aan Argentië.

Varianten

  • SE.3200 Frelon: Prototype, transporthelikopter uitgerust met drie Turbomeca Turmo IIIB motoren van 597 kW (800 pk), 2 gebouwd.
  • SA 321: Pre-productietoestel, 4 gebouwd.
  • SA 321G: Anti-onderzeeboottoestel, uitgerust met drie Turbomeca IIIC-6 turboshaft motoren, 26 gebouwd.
  • SA 321Ga: Transport/aanvalshelikopter voor de Franse marine.
  • SA 321GM: Exportversie voor Libië, uitgerust met een Omera ORB-32WAS radar.
  • AS321H: Exportversie voor Irak, uitgerust met drie Turbomeca Turmo IIIE turboshaft motoren, een Omera ORB-31D zoekradar, en bewapend met Exocet anti-shipraketten.
  • AS321F: Commerciële helikopter voor 34 tot 37 passagiers.
  • AS321J: Identiek aan de AS321F, maar uitgerust voor 27 passagiers.
  • AS321Ja: Opgewaardeerde versie van de AS321J.
  • AS321K: Militaire transportversie voor Israël.
  • AS321L: Militaire transportversie voor Zuid-Afrika, uitgerust met luchtinlaatfilters.
  • AS321M: Search and rescue/transporthelikopter voor Libië.

Licentie gebouwd

  • Change Z-8: In China onder licentie gebouwd toestel, uitgerust met drie Changzhou Lan Xiang WZ6 turboshaft motoren.
  • Changhe Z-8A: Transporttoestel voor het Chinese leger.
  • Change Z-8F: Uitgerust met Pratt & Whitney Canada PT6B-67A turboshaft motoren.
  • Change Z-8AEW: AEW versie met intrekbare radarantenne, AESA radar die 360° draait, de neus is identiek aan de Avicopter AC313, en FLIR infraroodcamera's.